Sürdürülebilir Gezi ve Etik Rehberi: Likya’nın Koruyucusu Olun

Sürdürülebilir gezi, bir yeri gördüğümüzden daha iyi ya da en azından aynı halde bırakmaktır. Işık Ülkesi’nin doğası ve antik mirası hem büyüleyici hem de kırılgandır. Her yıl çok sayıda ziyaretçiyi ağırlayan bu bölgede, bıraktığımız her iz ve yaptığımız her tercih bir sonuç doğurur. Binlerce yıl ayakta kalmış bir lahit, bir ziyaretçinin dikkatsizliğiyle zarar görebilir. Tek bir izmarit bir ormanı yakabilir.

Bu rehber, Likya’yı gezerken doğaya, antik mirasa ve bölge halkına saygı göstermenin yollarını bir araya getirir. Sitemizin diğer sayfalarında karşılaştığınız bütün kuralları burada bulabilirsiniz.

Sürdürülebilir Gezi: İz Bırakmama İlkesi

Sürdürülebilir bir yolculuğun ilk kuralı, doğada varlığınızın izini bırakmamaktır. Dünyada “Leave No Trace” (İz Bırakma) adıyla bilinen bu ilke, yalnızca çöpü geri götürmeyi değil, doğanın sessizliğini ve düzenini korumayı da kapsar.

Atık: Çantanızda her zaman bir atık poşeti bulundurun. Getirdiğiniz her şeyi geri götürün. Meyve kabuğu gibi organik atıklar bile kurak iklimde aylarca çürümeden kalır ve yaban hayvanlarını insan yiyeceğine alıştırır.
Tuvalet: Tuvalet olmayan yerlerde su kaynaklarından, patikalardan ve kamp alanlarından uzak durun. Tuvalet kâğıdını geri götürün.
Ses: Yüksek sesli müzikten kaçının. Doğanın sesi, Likya’yı gezmenin en güzel parçalarından biridir.
Hiçbir şey almayın: Taş, bitki, kabuk ya da antik parça; gördüğünüz her şeyi yerinde bırakın.

Patikalarda ve Likya Yolu’nda

İşaretli yollarda kalın: Kestirme yollar ve yeni patikalar toprağı aşındırır ve erozyonu hızlandırır.
Köy ve tarla: Likya Yolu pek çok köyün, tarlanın ve bahçenin içinden geçer. Ekinlere basmayın, meyve toplamayın, açtığınız kapıları kapatın.
Sürüler ve köpekler: Çoban köpekleri sürülerini korur. Yaklaşırken sakin olun, sürünün içinden geçmeyin, gerekirse çobanı bekleyin.
Kamp: Yalnızca izin verilen alanlarda kamp yapın. Ören yerlerinde, kaplumbağa kumsallarında ve özel mülklerde kamp yapılmaz.

Rota bilgileri için Likya Yolu rehberimize göz atabilirsiniz.

Orman Yangınlarına Karşı

Kızılçam ormanları ve makiyle kaplı Likya, yaz ve sonbaharda çok yüksek yangın riski taşır. Orman yangınlarının büyük çoğunluğu insan kaynaklıdır. Bu yüzden bir gezgin olarak sorumluluğumuz büyüktür.

Ateş yakmayın: Ormanda ve orman kenarında ateş, mangal ya da piknik ateşi yakmayın. Yemek için yalnızca güvenli kamp ocakları kullanın, onları da riskli günlerde kullanmayın.
İzmarit: Sigara izmaritini asla yere ya da araç camından dışarı atmayın.
Giriş yasakları: Yangın riskinin yüksek olduğu dönemlerde valilikler ormanlara girişi yasaklayabilir. Yürüyüşten önce güncel duyuruları kontrol edin.
Yangın görürseniz: Hemen 112’yi arayın, yeri olabildiğince açık tarif edin ve kendinizi tehlikeye atmadan alandan uzaklaşın.
Cam ve atık: Cam ve plastik atıkları doğada bırakmayın. Asıl tehlike ateş ve izmarit olsa da, doğada kalan her atık bir risk ve kirliliktir.

Antik Mirası Korumak

Likya’nın kaya mezarları, lahitleri ve tiyatroları binlerce yıl ayakta kalmıştır, ama modern ziyaretçinin dikkatsizliğine karşı savunmasızdır.

Tırmanmayın: Mezarlara, lahitlere ve duvarlara çıkmayın. Hem yapıya zarar verir hem de tehlikelidir.
Yazmayın, kazımayın: Taşların üzerine yazı yazmak ya da işaret kazımak geri dönüşü olmayan bir zarardır.
Hiçbir parça almayın: Seramik, sikke, mozaik taşı ya da yapı parçası toplamak ve satın almak 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’na göre suçtur. Antika olarak satılan eserlerden de uzak durun.
Definecilik: Likya’nın mezarları yüzyıllar boyunca define avcıları tarafından yağmalandı. Kaçak kazı görürseniz jandarmaya ya da müze müdürlüğüne bildirin.
Drone: Ören yerlerinde drone uçurmak izne tabidir.

Ören yerleri hakkında bilgi için Likya Gezi Rehberi’ne göz atabilirsiniz.

Sürdürülebilir Gezi ve etik rehberi: doğada bırakılan atıkların kuşlara ve yaban hayatına verdiği zarar.

Kıyıda ve Denizde

Kaplumbağa kumsalları: Mayıs–eylül arasında Türkiye’deki deniz kaplumbağası yuvalama kumsallarına gece girmek yasaktır ve yüksek para cezası vardır. Likya’da Patara ve Çıralı bu kumsallar arasındadır. Gündüz de yuva işaretlerine dokunmayın, şemsiyenizi işaretli alanların dışına kurun ve kumsala araçla girmeyin.
Işık: Kumsala bakan konaklama yerlerinde geceleri ışıkları azaltın. Yapay ışık, yavruların denize ulaşmasını engeller.
Deniz çayırları: Demirini Posidonia çayırlarına atmayan, şamandıra kullanan ve atıklarını Mavi Kart sistemiyle limana bırakan tekneleri tercih edin.
Kekova: Batık kalıntıların çevresinde yüzmek, dalmak ve demirlemek yasaktır.
Akdeniz foku: Fok görürseniz yaklaşmayın. Kıyı mağaralarına girmeyin, çünkü foklar buraları dinlenmek ve yavrulamak için kullanır.
Balık: Restoranlarda mevsimindeki ve yasal boydaki balığı tercih edin, av yasağı dönemlerine saygı gösterin.
Plastik: Tek kullanımlık plastikten kaçının. Denizdeki plastik kaplumbağaların ve balıkların en büyük tehditlerinden biridir.

Ayrıntılar için Likya Kıyıları ve Likya Tekne Turları sayfalarımıza göz atabilirsiniz.

Bitkiler ve Endemik Türler

Likya, dünyada yalnızca bu bölgede yetişen pek çok endemik bitkiye ev sahipliği yapar.

Koparmayın, fotoğraflayın: Orkideleri, kum zambaklarını ve diğer yabani çiçekleri koparmayın, soğanlarını sökmeyin. Koruma alanlarında bitki toplamak yasaktır. Orkide ve endemik bitkileri izinsiz toplamanın cezası çok yüksektir.
Salep: Doğadan toplanan orkide yumruları salep için kullanılır ve bu, orkideleri tehdit eden başlıca nedenlerden biridir. Kaynağı belirsiz salep satın almayın.
Fotoğraf çekerken: Nadir bir bitkinin fotoğrafını çekerken çevresindeki bitkileri ezmeyin.

Bölgenin bitkileri için Likya Florası sayfamıza, bölgeye özgü türler için Likya’nın Endemik ve Nadir Türleri yazımıza göz atabilirsiniz.

Yaban Hayatıyla Etik İlişki

Beslemeyin: Yaban hayvanlarını beslemek doğal davranışlarını bozar, onları insana bağımlı hale getirir ve hastalık yayabilir.
Mesafe: Hayvanları uzaktan izleyin. Fotoğraf için yaklaşmayın, kovalamayın.
Yerinden almayın: Kara kaplumbağalarını, semenderleri ya da başka canlıları yerinden almayın, eve götürmeyin.
Kuşlar: Yuvaların yakınında drone uçurmayın, kuşları ses kaydıyla çağırmayın.
Yaralı hayvan: Yaralı bir deniz kaplumbağası, fok ya da yaban hayvanı görürseniz dokunmadan 112’yi arayın.

Bölgenin hayvanları için Likya Faunası sayfamıza göz atabilirsiniz.

Su ve Enerji

Likya’da yazlar uzun ve kuraktır. Pek çok köy ve kasaba sınırlı su kaynaklarına bağlıdır.

Duşları kısa tutun, gereksiz yere su akıtmayın.
Havlu ve çarşaflarınızı her gün değiştirtmeyin.
Doldurulabilir bir matara kullanın. Pek çok pansiyon ve kafe içme suyu doldurmanıza yardımcı olur.

Yerel Halk ve Yerel Ekonomi

Sürdürülebilir gezi, bölgede yaşayan insanlarla kurulan saygılı bir ilişkiyle başlar.

Yerel tercih: Aile pansiyonlarında kalmak, köy lokantalarında yemek ve köy pazarlarından alışveriş yapmak, turizm gelirinin bölgede kalmasını sağlar.
Lisanslı rehber: Rehberli gezilerde Kültür ve Turizm Bakanlığı’ndan kokartlı turist rehberlerini, tur ve tekneler için belgeli işletmeleri tercih edin.
Fotoğraf: İnsanların, özellikle de çocukların fotoğrafını çekmeden önce izin isteyin.
Giyim: Köylerde ve ibadet yerlerinde yerel geleneklere uygun giyinin.
Özel mülk: Köy yerleşimlerinde bahçelere, avlulara ve özel alanlara izinsiz girmeyin.

Dijital Etik ve Konum Paylaşımı

Sosyal medyada paylaştığımız bir fotoğraf, bir yeri birkaç ay içinde kalabalığa açabilir.

Nadir türlerin yerini paylaşmayın: Orkide, semender ya da başka nadir bir türü fotoğrafladığınızda tam konumunu paylaşmayın. Bu türler, yerleri bilindiği için toplanarak yok olabilir.
Hassas alanlar: Kalabalığa hazır olmayan doğal alanlar için tam GPS konumu yerine genel bir konum kullanın.
Örnek olun: Paylaşımlarınızda ören yerlerine tırmanan, hayvanları besleyen ya da çiçek koparan görüntülere yer vermeyin.

Çantanızda Olsun

Atık poşeti
Doldurulabilir matara
Kapalı ve sağlam ayakkabı
Şapka ve güneş kremi
Dürbün (yaban hayatını uzaktan izlemek için)
Cep çakmağı yerine güvenli bir kamp ocağı (yalnızca izin verilen alanlarda)

❓ Sıkça Sorulan Sorular

Ören yerinden küçük bir taş ya da seramik parçası almak suç mu?

Evet. Ören yerlerindeki her parça, 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu ile korunur. Toplamak, satın almak ya da yurt dışına çıkarmak suçtur.

Yerde antik bir eser bulursam ne yapmalıyım?

Dokunmayın ve yerinden oynatmayın. Yerini not alın ve en yakın müze müdürlüğüne ya da jandarmaya bildirin.

Likya’da drone uçurabilir miyim?

Ören yerlerinde ve koruma alanlarında drone uçurmak izne tabidir. Yuvaların ve yaban hayatının yakınında uçurmaktan da kaçının.

Kaplumbağa kumsalına gece neden girilmiyor?

Kaplumbağalar geceleri yumurta bırakır, yavrular da geceleri denize koşar. İnsan varlığı ve ışık onları rahatsız eder. Bu yüzden mayıs–eylül arasında yuvalama kumsallarına gece girmek yasaktır.