Fethiye’nin Saklı Hazinesi
Muğla il sınırları içerisinde, Fethiye merkeze yaklaşık 24 km mesafede yer alan Aloanda Antik Kenti, Likya’nın en az bilinen ama en merak uyandıran yerleşimlerinden biridir. Kocaçay Vadisi’nde, Kabaağaç Köyü’nün kuzeybatısında, Gökben yolu üzerinde (Çaltıözü Asarcık Mevkii) konumlanan kent, Pinara ile Telmessos (Fethiye) arasındaki olası antik yol güzergâhlarından birinin üzerinde yer alır.
Aloanda Adının Anadolu Kökeni ve Tarihçesi
Aloanda adının sonundaki “-anda” eki, Anadolu’nun en eski dillerinden Luvice ile ilişkilendirilen ve bölgedeki pek çok yer adında görülen bir ektir. Kadyanda ve Oinoanda gibi komşu kentlerin adlarında da aynı ek bulunur. Bu, adın Helen etkisinden çok önceki yerel Anadolu dil katmanına ait olduğunu gösterir. Adın tam anlamı ise bilinmemektedir.
Geçmiş yıllarda yüzeyde yalnızca sur duvarı temelleri ve kale kalıntıları görülebildiği için uzun süre pek ilgi çekmeyen yerleşim, Akdeniz Üniversitesi’nden Prof. Dr. Fatih Onur’un yürüttüğü yüzey araştırmalarıyla yeniden gündeme geldi. Bulunan yazıtlar, Asarcık’taki antik kentin adının Aloanda olduğunu kesinleştirdi. Bu keşifler, Likya’nın iç kesimlerindeki küçük yerleşimlerin de kendi kurumlarına sahip olduğunu gösteriyor.
Antik Yazıtlar ve Pokomas Vakfı
Aloanda’da bulunan iki Grekçe yazıt, Prof. Dr. Fatih Onur ve Dr. Selen Kılıç Aslan tarafından 2021’de bilim dünyasına tanıtıldı. Bu yazıtlar, Likya’daki dini yaşam, toplumsal düzen ve vakıf geleneği hakkında değerli bilgiler sunuyor.
Pokomas’ın Vakfı ve Likya Şölen Kültürü
1 numaralı yazıt, Helenistik dönemde Ermedepimis oğlu Pokomas’ın kurduğu bir vakfa aittir. Taşın dört yüzüne yazılmış metin tam olarak korunmamış olsa da, her yıl beş görevlinin (brabeutes) seçilerek kendilerine belirli bir miktar para teslim edildiği anlaşılıyor. Bu görevliler, yıllık kurban törenlerini ve şölenleri düzenlemekle yükümlüydü. Vakıf kurallarına uymayan görevliler için para cezaları öngörülmüştü.
Kurbanlardan Pokomas’a, ölümünden sonra da soyundan gelenlere bir onur payı ayrılıyordu. Yazıtta ayrıca Aloandalıların halkının (demos) Pokomas’ı zeytin dalından bir taçla onurlandırdığı duyurulur. Bu, Pokomas’ın kentin önde gelen hayırseverlerinden biri olduğunu ve Aloanda’nın kendi halk meclisine sahip örgütlü bir topluluk olduğunu gösterir. Likya kentlerinin siyasi yapısı hakkında daha fazla bilgi için Likya Tarihi sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
Aloanda’da Arkeolojik Kalıntılar ve Nekropol Alanı
2 numaralı yazıt ise bir aile hikâyesini günümüze taşır. Apollonios oğlu Trokondas’ın anısına babası, eşi Apa ve çocukları tarafından yaptırılan bu mezar yazıtı, kentin nekropol (mezarlık) alanının önemine işaret eder. Trokondas ve Apa gibi adlar, Anadolu’nun yerel ad geleneğinden gelir. Grekçe yazılmış bir yazıtta bile insanların yerel adlar taşıması, Likya’nın kendi kimliğini Helenistik dönemde de koruduğunu gösterir.
Aloanda’nın Likya kimliğinin en açık kanıtlarından biri, Asarcık’ta bulunan Likçe bir yazıttır. Dini bir anıta ait olduğu düşünülen bu yazıt, kentin Grekçe yazıtlardan önce, Likçenin yazı dili olarak kullanıldığı dönemde de yaşadığını gösterir. Sur duvarları ve yazıtlar, yerleşimin hem Klasik hem de Helenistik dönemde etkin olduğuna işaret eder. Aloanda, Patara ya da Xanthos gibi büyük kentlerin anıtsal yapılarına sahip olmasa da, Likya’nın kırsal yerleşim karakterini en iyi yansıtan örneklerden biridir. Doğayla iç içe geçmiş bu kalıntıları gezerken Likya Florası rehberimizdeki türlere de rastlayabilirsiniz.
🏛️ Aloanda’ya Ulaşım ve Gezi Rehberi
Aloanda Antik Kenti’ne, Fethiye–Seydikemer yolu üzerinde Kabaağaç köyü tabelasından saptıktan sonra stabilize yollarla ulaşılır. Kentin konumunu Likya Antik Kentleri listemizden inceleyebilirsiniz. Araştırmaların akademik ayrıntıları için aşağıdaki kaynaklara göz atabilirsiniz.
Kaynaklar
Onur, F. & Kılıç-Aslan, S. (2021). “New Inscriptions from Aloanda in Lycia”. Gephyra 21, 1–45. https://doi.org/10.37095/gephyra.878855
Onur, F. & Tekoğlu, Ş. R. (2020). “The Ancient Routes and New Lycian Inscriptions around Fethiye”. Gephyra 19, 1–32. https://doi.org/10.37095/gephyra.647750
❓Sıkça Sorulan Sorular
Aloanda adı ne anlama gelir?
Adın tam anlamı bilinmiyor. Ancak sonundaki “-anda” eki, Luvice ile ilişkilendirilen ve Anadolu’nun pek çok antik yer adında görülen bir ektir.
Fethiye’den Aloanda’ya ulaşım ne kadar sürer?
Özel araçla yaklaşık 40-45 dakika sürer.
Kentte hangi yapılar görülebilir?
Sur duvarları, kale kalıntıları, mezar parçaları ve yazıtların bulunduğu alanlar ziyaret edilebilir.